Ung thư tuyến giáp: Nguyên nhân, thực trạng và dấu hiệu cảnh báo

Ung thư tuyến giáp là gì?

Để hiểu về ung thư, trước hết cần biết về tuyến giáp. Đây là một tuyến nội tiết có hình con bướm, nằm ở phía trước cổ, ngay dưới yết hầu. Tuy nhỏ bé nhưng nó giữ vai trò vô cùng quan trọng, hoạt động như một "nhà máy năng lượng" trung tâm, sản xuất ra các hormone giáp (T3, T4) để điều hòa gần như mọi hoạt động trao đổi chất của cơ thể, từ nhịp tim, thân nhiệt, cân nặng cho đến chức năng của não bộ.

Ung thư tuyến giáp xảy ra khi các tế bào bình thường trong tuyến giáp bị đột biến, bắt đầu phát triển và nhân lên một cách mất kiểm soát, tạo thành các khối u ác tính. Các khối u này có khả năng xâm lấn các mô và cơ quan xung quanh, thậm chí di căn đến những bộ phận xa hơn trong cơ thể.

Điều quan trọng cần biết là "ung thư tuyến giáp" không phải là một bệnh duy nhất. Dựa trên đặc điểm tế bào học, nó được chia thành nhiều loại khác nhau, mỗi loại có một "tính cách" riêng:

• Ung thư tuyến giáp thể nhú (Papillary thyroid carcinoma – PTC): Chiếm khoảng 70–80% các ca. Đây là thể có tiên lượng tốt nhất, tiến triển chậm, tỷ lệ sống sau 10 năm >90%.

• Ung thư tuyến giáp thể nang (Follicular thyroid carcinoma – FTC): Chiếm 10–15%, thường gặp ở người trung niên. Nguy cơ di căn xa đến xương và phổi cao hơn so với thể nhú.

• Ung thư tuyến giáp thể tủy (Medullary thyroid carcinoma – MTC): Ít gặp hơn, chiếm khoảng 2–4%, liên quan đến yếu tố di truyền.

• Ung thư tuyến giáp không biệt hóa (Anaplastic thyroid carcinoma – ATC): Hiếm gặp (<2%) nhưng cực kỳ ác tính, tiến triển nhanh, tỷ lệ tử vong cao.

Điểm đặc biệt của ung thư tuyến giáp là nếu phát hiện sớm, khả năng điều trị và tiên lượng sống rất khả quan. Tuy nhiên, chính sự “lành tính tương đối” này lại khiến nhiều người chủ quan, không chú ý đến những dấu hiệu ban đầu.

Thực trạng báo động ung thu tuyến giáp tại thế giới và Việt Nam

Sự gia tăng của ung thư tuyến giáp không còn là dự đoán mà đã là một thực tế được chứng minh bằng những con số thống kê đáng báo động.

• Trên toàn cầu: Theo Tổ chức Ghi nhận Ung thư Toàn cầu (GLOBOCAN) năm 2022, thế giới đã ghi nhận khoảng 821.214 ca mắc mới và 47.507 ca tử vong do ung thư tuyến giáp.

• Tại Việt Nam: Tình hình đặc biệt đáng quan ngại.

  • Thứ hạng cao: Ung thư tuyến giáp hiện đã vươn lên đứng thứ 6 trong các loại ung thư thường gặp nhất tại Việt Nam (xét chung cả hai giới), với 6.122 ca mắc mới và 858 ca tử vong trong năm 2022.

  • Sự chênh lệch giới tính rõ rệt: Căn bệnh này thể hiện sự "ưu ái" đặc biệt với phái nữ. Thống kê cho thấy, tỷ lệ mắc bệnh ở phụ nữ Việt Nam cao gấp 3 đến 4 lần so với nam giới. Đây là một trong những loại ung thư có tỷ lệ chênh lệch giới tính cao nhất.

  • Xu hướng gia tăng liên tục: Trong suốt thập kỷ qua, số ca ung thư tuyến giáp được chẩn đoán mới đã tăng lên không ngừng. Một phần của sự gia tăng này đến từ việc các phương tiện chẩn đoán, đặc biệt là siêu âm, ngày càng trở nên phổ biến và hiện đại hơn, giúp phát hiện cả những khối u rất nhỏ. Tuy nhiên, các chuyên gia y tế công nhận rằng đây là một sự gia tăng thực sự về số ca bệnh, phản ánh những thay đổi về lối sống và môi trường.

Thực trạng này gióng lên một hồi chuông cảnh báo, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao nhận thức cộng đồng về căn bệnh này.

Nguyên nhân và các yếu tố nguy cơ

Cho đến nay, y học vẫn chưa thể chỉ ra nguyên nhân chính xác gây ra đột biến tế bào dẫn đến ung thư tuyến giáp. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu đã xác định rõ ràng các yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh một cách đáng kể.

• Phơi nhiễm Bức xạ: Đây là yếu tố nguy cơ đã được chứng minh rõ ràng nhất. Việc tiếp xúc với bức xạ ion hóa liều cao, đặc biệt là ở vùng đầu và cổ khi còn nhỏ (ví dụ như xạ trị để điều trị các bệnh lý khác), làm tăng đáng kể nguy cơ phát triển ung thư tuyến giáp sau này.

• Di truyền và Tiền sử gia đình: Yếu tố di truyền đóng một vai trò không thể phủ nhận. Nguy cơ mắc bệnh của bạn sẽ cao hơn nếu trong gia đình có người thân trực hệ (bố, mẹ, anh chị em) từng mắc ung thư tuyến giáp. Một số nghiên cứu chỉ ra rằng có tới 70% bệnh nhân có yếu tố gia đình liên quan. Đặc biệt, ung thư tuyến giáp thể tủy có mối liên hệ rất mạnh mẽ với các đột biến gen di truyền (như gen RET).

• Giới tính và Nội tiết tố: Như đã đề cập, phụ nữ có nguy cơ mắc bệnh cao hơn nam giới. Các chuyên gia cho rằng điều này có thể liên quan đến hormone estrogen. Những biến động nội tiết tố lớn trong cuộc đời người phụ nữ như giai đoạn dậy thì, mang thai và tiền mãn kinh có thể kích thích sự hình thành và phát triển của các nhân giáp.

• Tiền sử mắc các bệnh tuyến giáp: Một tuyến giáp vốn đã không khỏe mạnh sẽ có nguy cơ "hóa ác" cao hơn. Những người có tiền sử mắc các bệnh như bướu cổ (phình giáp), viêm tuyến giáp mạn tính (viêm giáp Hashimoto), bệnh Basedow hoặc có các nhân giáp lành tính đều thuộc nhóm nguy cơ cần theo dõi chặt chẽ.

• Chế độ ăn thiếu hoặc thừa I-ốt: I-ốt là vi chất tối cần thiết cho hoạt động của tuyến giáp.

  • Thiếu I-ốt: Khiến tuyến giáp phải hoạt động quá sức để sản xuất hormone, dẫn đến phì đại (bướu cổ) và có thể làm tăng nguy cơ phát triển ung thư tuyến giáp thể nang.

  • Thừa I-ốt: Nạp quá nhiều I-ốt một cách đột ngột hoặc kéo dài cũng có thể gây ra các rối loạn chức năng tuyến giáp và được xem là một yếu tố nguy cơ.

• Thừa cân, béo phì: Ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy béo phì làm tăng nguy cơ mắc nhiều loại ung thư, trong đó có ung thư tuyến giáp. Tình trạng viêm mạn tính và sự thay đổi hormone ở người béo phì có thể tạo môi trường thuận lợi cho tế bào ung thư phát triển.

Đối tượng có nguy cơ cao mắc ung thư tuyến giáp

Ung thư tuyến giáp có thể gặp ở nhiều người, nhưng một số nhóm dưới đây được ghi nhận có nguy cơ mắc bệnh cao hơn so với dân số chung:

• Tiền sử gia đình: Người có cha mẹ, anh chị em ruột từng mắc ung thư tuyến giáp, bướu cổ hoặc bệnh lý tuyến giáp khác có nguy cơ cao hơn.

• Giới tính: Phụ nữ có khả năng mắc bệnh gấp khoảng 3 lần nam giới, liên quan đến yếu tố nội tiết.

• Độ tuổi: Bệnh thường được chẩn đoán nhiều nhất ở nhóm 25–65 tuổi, nhưng vẫn có thể gặp ở người trẻ và nguy cơ tăng dần theo tuổi tác.

• Yếu tố chủng tộc: Một số nghiên cứu cho thấy người châu Á có tỷ lệ mắc ung thư tuyến giáp cao hơn so với các nhóm dân tộc khác.

• Tiếp xúc bức xạ: Người từng điều trị bằng xạ trị vùng đầu, cổ hoặc từng sống, làm việc trong môi trường phơi nhiễm bức xạ có nguy cơ cao hơn.

Các triệu chứng cảnh báo – lắng nghe "tín hiệu" từ cơ thể

Một trong những đặc điểm nguy hiểm nhất của ung thư tuyến giáp là nó thường phát triển âm thầm ở giai đoạn đầu, không gây ra bất kỳ triệu chứng rõ ràng nào. Chính vì sự "im lặng" này mà nhiều người bệnh thường chủ quan, chỉ phát hiện ra bệnh một cách tình cờ khi khám sức khỏe định kỳ hoặc khi khối u đã phát triển lớn.

Tuy nhiên, khi bệnh tiến triển, cơ thể sẽ bắt đầu phát ra những tín hiệu cảnh báo. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu này có thể quyết định đến hiệu quả điều trị. Hãy đặc biệt chú ý nếu bạn có bất kỳ triệu chứng nào sau đây:

• Xuất hiện khối u ở vùng cổ: Đây là triệu chứng phổ biến và dễ nhận biết nhất. Bạn có thể tự sờ thấy hoặc nhìn thấy một cục u ở vùng cổ trước, thường không đau và di chuyển lên xuống khi bạn nuốt.

• Khàn tiếng hoặc thay đổi giọng nói kéo dài: Nếu tình trạng khàn tiếng của bạn kéo dài hơn 2-3 tuần mà không liên quan đến viêm họng hay cảm cúm, đó có thể là dấu hiệu cảnh báo. Khối u có thể đã chèn ép vào dây thần kinh thanh quản quặt ngược, là dây thần kinh chi phối giọng nói.

• Cảm giác khó nuốt, nuốt vướng: Bạn có thể cảm thấy như có vật gì đó vướng trong cổ họng khi ăn hoặc uống. Đây là do khối u phát triển, đè ép vào thực quản nằm ngay phía sau tuyến giáp.

• Khó thở: Triệu chứng này ít gặp hơn và thường xuất hiện khi khối u đã rất lớn, chèn ép vào khí quản, làm hẹp đường thở của bạn.

• Nổi hạch ở cổ: Các hạch bạch huyết ở vùng cổ bị sưng to, cứng và ít di động cũng có thể là một dấu hiệu cho thấy tế bào ung thư đã bắt đầu lan rộng.

• Đau ở vùng cổ: Mặc dù hầu hết các khối u tuyến giáp không gây đau, nhưng trong một số trường hợp, bạn có thể cảm thấy đau âm ỉ ở phía trước cổ, đôi khi cơn đau có thể lan lên tai.

Lời khuyên quan trọng: Nếu bạn gặp bất kỳ triệu chứng nào kể trên, đặc biệt là khi chúng kéo dài và không rõ nguyên nhân, hãy đến gặp bác sĩ chuyên khoa Nội tiết hoặc Ung bướu để được thăm khám và tư vấn kịp thời.

Kết luận 

Ung thư tuyến giáp là một bệnh lý ác tính có nhiều thể khác nhau, đang trên đà gia tăng nhanh chóng và ảnh hưởng nặng nề đến phụ nữ Việt Nam. Mặc dù nguyên nhân chính xác chưa được làm rõ, việc nhận biết các yếu tố nguy cơ và các triệu chứng cảnh báo sớm là vô cùng quan trọng. Kiến thức chính là vũ khí mạnh mẽ nhất. Bằng cách hiểu rõ về căn bệnh và lắng nghe cơ thể mình, chúng ta có thể phát hiện sớm, điều trị kịp thời và mở ra cơ hội chữa khỏi rất cao cho căn bệnh thầm lặng này.

Xem thêm: Xây dựng "lá chắn" phòng ngừa ung thư tuyến giáp